1475 sayılı İş Kanunu’nun (“Kanun”) halen yürürlükte bulunan 14. maddesine göre kadın işçi, resmi evlilik tarihinden itibaren bir yıl içerisinde kendi isteğiyle iş sözleşmesini sona erdirmesi halinde kıdem tazminatına hak kazanabilir. Bu hak Kanun’da yalnızca kadın işçiye tanınmıştır. Erkek işçinin yalnızca evlenmiş olması nedeniyle işten ayrılması, kıdem tazminatı hakkı doğurmamaktadır.
Kıdem tazminatı talep edilebilmesi için kadın işçinin aynı işveren nezdinde en az bir yıllık kıdeminin bulunması gerekir. İşçi, resmi nikah tarihinden sonra ve bir yıllık süre dolmadan iş sözleşmesini evlilik nedeniyle sona erdirmelidir. Bir yıllık süre resmi nikah tarihinden itibaren hesaplanır; düğün, nişan veya dini nikah tarihi bu sürenin başlangıcı olarak kabul edilmez.
İş sözleşmesinin resmi nikah yapılmadan önce sona erdirilmesi halinde, düğün tarihi yakın olsa veya evlilik hazırlıkları tamamlanmış bulunsa dahi evlilik nedeniyle kıdem tazminatı hakkı doğmaz. Aynı şekilde resmi evlilik tarihinden itibaren bir yıllık süre geçirildikten sonra yapılan fesih de bu özel haktan yararlanılmasını sağlamaz.
İhbar Süresine Uyulması Gerekir Mi?
Kadın işçinin evlilik nedeniyle iş sözleşmesini sona erdirmesi halinde ihbar süresi vermesi zorunlu değildir. Fesih bildirimi işverene ulaştığı anda sonuç doğurur ve işverenin feshi kabul etmesi gerekmez. Bununla birlikte fesih bildiriminin açık, yazılı ve ispatlanabilir şekilde yapılması gerekir.
Fesih dilekçesinde iş sözleşmesinin resmi evlilik nedeniyle, 1475 sayılı İş Kanunu’nun 14. maddesi uyarınca sona erdirildiği açıkça belirtilmelidir. Dilekçeye evlenme cüzdanı veya evlilik tarihini gösteren nüfus kayıt örneği eklenebilir. Bildirimin noter ihtarnamesiyle yapılması zorunlu değildir; ancak teslim edildiğinin ispatlanabileceği bir yöntem tercih edilmelidir.
İşçi yalnızca “kendi isteğimle istifa ediyorum” şeklinde genel bir dilekçe imzalarsa, iş sözleşmesinin evlilik nedeniyle sona erdirilip erdirilmediği konusunda uyuşmazlık yaşanabilir. Bu nedenle fesih sebebi dilekçede tereddüde yer vermeyecek şekilde gösterilmelidir.
Evlilik Nedeniyle Ayrılan Kadın İşçi Başka Bir İşte Çalışabilir Mi?
Evlilik nedeniyle kıdem tazminatını alarak işten ayrılan kadın işçinin daha sonra başka bir işyerinde çalışmasını engelleyen bir kanun hükmü bulunmamaktadır. İşçinin kısa süre sonra veya ara vermeden başka bir işte çalışmaya başlaması, tek başına kıdem tazminatı hakkını ortadan kaldırmaz.
Bununla birlikte hakkın açıkça kötüye kullanıldığı ileri sürülürse olayın özellikleri ayrıca değerlendirilebilir. Yeni işin çalışma saatleri, işyerinin konumu, çalışma koşulları ve işçinin aile hayatıyla ilgili ihtiyaçları değerlendirmede etkili olacaktır. Çalışma hakkı anayasal bir hak olduğundan, evlilik nedeniyle fesih hakkını kullanan kadın işçinin bir daha çalışamayacağı yönünde genel bir sonuç çıkarılamaz.
İşveren Kıdem Tazminatını Ödemezse Ne Yapılmalıdır?
İşçi öncelikle fesih dilekçesini, evlenme belgesini, iş sözleşmesini, ücret bordrolarını, banka kayıtlarını ve SGK hizmet dökümünü saklamalıdır. Kıdem tazminatının hesaplanmasında yalnızca çıplak ücret değil, düzenli ve süreklilik gösteren para veya para ile ölçülebilen menfaatler de dikkate alınabilir.
İşverenin kıdem tazminatını ödememesi halinde işçi doğrudan dava açmadan önce zorunlu arabuluculuğa başvurmalıdır. Arabuluculuk görüşmelerinde anlaşma sağlanamazsa iş mahkemesinde dava açılabilir. İşçi alacağı ve tazminat taleplerinde arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır.
Kıdem tazminatı bakımından zamanaşımı süresi beş yıldır. Bununla birlikte hakkın kaybedilmemesi ve delillerin korunması için başvurunun geciktirilmemesi önem taşımaktadır.
Sonuç olarak evlenen kadın ve erkek işçiler üç günlük ücretli evlilik izninden yararlanabilir. Buna karşılık evlilik nedeniyle iş sözleşmesini sona erdirerek kıdem tazminatı alma hakkı yalnızca kadın işçiye tanınmıştır. Bu hakkın kullanılabilmesi için resmi nikahın gerçekleşmiş olması, feshin resmi evlilik tarihinden itibaren bir yıl içinde yapılması ve işçinin en az bir yıllık kıdeminin bulunması gerekir. İzin ve fesih bildirimlerinin yazılı yapılması, evlilik tarihini gösteren belgeler ile işyeri kayıtlarının saklanması, sonradan ortaya çıkabilecek uyuşmazlıkların çözümünde önem taşımaktadır.
Hukuk Desteği